Ortadoğu’daki askeri gerilimler, uluslararası petrol piyasalarında dalgalanmaya yol açtı. Özellikle İran ve çevresindeki gelişmelerin etkisiyle Brent petrol fiyatı 80 doların üzerine çıktı. Küresel piyasalardaki bu artış, enerji ithalatçısı ülkeler arasında yer alan Türkiye’de akaryakıt fiyatlarına zam beklentisini güçlendirdi.
Brent petroldeki yükselişin iç piyasaya yansımasıyla birlikte motorin ve benzin fiyatlarında ciddi artış ihtimali gündeme geldi. Sektör temsilcileri, motorin litre fiyatının 70 TL seviyesine yaklaşabileceğini belirtiyor.
Fiyat Artışı Enflasyon Endişesini Artırdı
Akaryakıtta olası zam dalgasının, başta ulaştırma olmak üzere birçok sektörde maliyetleri artırarak enflasyon üzerinde ek baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor. Bu gelişmeler, ekonomi yönetiminin geçmişte uygulanan “Eşel Mobil” sistemini yeniden devreye alma ihtimalini gündeme taşıdı.
Eşel Mobil Sistemi Nedir?
Eşel Mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışın doğrudan pompa fiyatına yansımaması için Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden yapılan ayarlamaya dayalı bir mekanizma olarak biliniyor. Uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurundaki yükseliş nedeniyle oluşan maliyet artışı, ÖTV’den karşılanarak tüketici fiyatının sabit tutulması ya da artışın sınırlandırılması hedefleniyor.
Sistem, özellikle 2018–2021 yılları arasında uygulanmıştı. Ancak 2021’in son çeyreğinde döviz kurundaki sert dalgalanma nedeniyle ÖTV’nin sıfırlanmasına kadar gidilmiş, uygulama sürdürülebilir bulunmayarak kaldırılmıştı.
Bakanlık Etki Analizi Yürütüyor
Edinilen bilgilere göre Hazine ve Maliye Bakanlığı, sistemin yeniden devreye alınmasına ilişkin etki analizi çalışması yürütüyor. Nihai kararın kısa süre içinde netleşmesi bekleniyor.
Ekonomi yönetiminin temel hedefinin, akaryakıt fiyatlarındaki sert artışın enflasyon üzerindeki etkisini sınırlamak olduğu belirtiliyor. Ancak uygulamanın kapsamı ve süresine ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmadı.
Limit Ne Kadar Olacak?
Eşel Mobil sisteminin yeniden yürürlüğe girmesi halinde uygulanacak üst limite dair net bir rakam bulunmuyor. Uzmanlar, limitin bütçe dengeleri, petrol fiyatlarının seyri ve döviz kuru hareketlerine bağlı olarak belirleneceğini ifade ediyor.
Kulislerde, uygulamanın kısmi vergi indirimi şeklinde ya da belirli bir litre fiyatının üzerinin sübvanse edilmesi modeliyle hayata geçirilebileceği konuşuluyor.
Petrol fiyatlarındaki gelişmeler ve bölgedeki jeopolitik riskler, ekonomi yönetiminin atacağı adımda belirleyici olacak.